Trong nhịp sống của cung đình Huế xưa, có một khoảnh khắc đánh thức cả mùa Xuân, đó là khi cây nêu bắt đầu vươn mình giữa thâm nghiêm thành quách. Lễ Thướng Tiêu là một nghi thức dựng nêu trang trọng, một tín hiệu bình an báo hiệu Tết đã về thật gần cho người dân hay.
Dưới bóng thời gian của triều Nguyễn, lễ dựng nêu là một cột mốc thiêng liêng. Nếu các đời vua Gia Long, Minh Mạng, Thiệu Trị thường cho dựng nêu vào ngày 27 tháng Chạp, thì từ thời vua Tự Đức trở về sau, nghi lễ này được dời sang ngày cuối cùng của năm, cũng chính là chiều 30 Tết.
Chữ “Tiêu” (標) mang nghĩa là ngọn cây cao nhất. Giữa không gian uy nghiêm của Đại Nội, cây nêu sừng sững trở thành tâm điểm của sự chú ý, nơi treo ấn triện, bùa đào và những giỏ lễ vật cầu kỳ, biểu trưng cho uy quyền nhà vua và ước nguyện “quốc thái dân an”.
Không chỉ dừng lại ở truyền thuyết ngăn quỷ dữ từ Biển Đông, cây nêu tại Huế còn là “phát súng hiệu” cho cả một vùng đất. Người xưa kể rằng, chỉ khi nhìn thấy cây nêu lấp ló sau những bức tường thành, các miếu điện, chùa chiền và nhà dân mới bắt đầu dựng nêu, khai xuân và cúng tế tổ tiên. Xuân không tự đến, mà như Tú Xương từng viết:
“Xuân từ trong ấy mới ban ra
Xuân chẳng riêng ai khắp mọi nhà”
Việc dựng nêu giống như cách chúng ta thiết lập một “bức tường lửa” tâm linh. Khi các vị thần lên trời báo cáo công việc, ngôi nhà trở nên trống trải, và cây nêu xuất hiện như một người gác đền thầm lặng, xua đi những năng lượng tiêu cực (hay dân gian gọi là tà ma) để bảo vệ tổ ấm.
Hay về khía cạnh tâm lý, nếu giới trẻ ngày nay tìm thấy sự bình yên bằng cách dọn dẹp phòng ốc thì người xưa dùng cây nêu để “gác lại” những bộn bề năm cũ. Dựng cây nêu lên, cũng là lúc họ mở lòng đón nhận một luồng sinh khí mới, tinh khôi và nhẹ nhàng hơn.
Kể từ khi được Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế tái hiện vào năm 2013, Lễ Thướng tiêu đã trở thành một mảnh ghép văn hóa không thể thiếu. Giữa lòng văn hoá di sản, việc dựng nêu không chỉ là một nghi lễ, mà là cách chúng ta chạm vào ký ức, để thấy lòng mình dịu lại và đón chờ một mùa Xuân mới tràn đầy hy vọng.
Nội dung + Ảnh: Nhật Thi